🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:28:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षण (पुंलिङ्ग)

लमहा, निमेष, एक सैकंड से ४।५ भाग के बराबर समय की माप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षणःक्षणौक्षणाः
द्वितीयाक्षणम्क्षणौक्षणान्
तृतीयाक्षणेनक्षणाभ्याम्क्षणैः
चतुर्थीक्षणायक्षणाभ्याम्क्षणेभ्यः
पञ्चमीक्षणात् / क्षणाद्क्षणाभ्याम्क्षणेभ्यः
षष्ठीक्षणस्यक्षणयोःक्षणानाम्
सप्तमीक्षणेक्षणयोःक्षणेषु
सम्बोधनहे क्षणहे क्षणौहे क्षणाः

अर्थ: लमहा, निमेष, एक सैकंड से ४।५ भाग के बराबर समय की माप
संस्कृत: पर्याय: पर्वन्

📚 अमरकोश में:
• उत्सव के नाम (१.७.४०) — पर्याय: उद्धर्ष, मह, उद्धव, उत्सव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षण (नपुंसकलिङ्ग)

लमहा, निमेष, एक सैकंड से ४।५ भाग के बराबर समय की माप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षणम्क्षणेक्षणानि
द्वितीयाक्षणम्क्षणेक्षणानि
तृतीयाक्षणेनक्षणाभ्याम्क्षणैः
चतुर्थीक्षणायक्षणाभ्याम्क्षणेभ्यः
पञ्चमीक्षणात् / क्षणाद्क्षणाभ्याम्क्षणेभ्यः
षष्ठीक्षणस्यक्षणयोःक्षणानाम्
सप्तमीक्षणेक्षणयोःक्षणेषु
सम्बोधनहे क्षणहे क्षणेहे क्षणानि

अर्थ: लमहा, निमेष, एक सैकंड से ४।५ भाग के बराबर समय की माप
संस्कृत: पर्याय: पर्वन्

📚 अमरकोश में:
• उत्सव के नाम (१.७.४०) — पर्याय: उद्धर्ष, मह, उद्धव, उत्सव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें