🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:15:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षतज (नपुंसकलिङ्ग)

रूधिर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षतजम्क्षतजेक्षतजानि
द्वितीयाक्षतजम्क्षतजेक्षतजानि
तृतीयाक्षतजेनक्षतजाभ्याम्क्षतजैः
चतुर्थीक्षतजायक्षतजाभ्याम्क्षतजेभ्यः
पञ्चमीक्षतजात् / क्षतजाद्क्षतजाभ्याम्क्षतजेभ्यः
षष्ठीक्षतजस्यक्षतजयोःक्षतजानाम्
सप्तमीक्षतजेक्षतजयोःक्षतजेषु
सम्बोधनहे क्षतजहे क्षतजेहे क्षतजानि

अर्थ: रूधिर
संस्कृत: पर्याय: रुधिर, असृज्, लोहित, अस्र, रक्त

📚 अमरकोश में:
• रक्त (२.६.६४) — पर्याय: रुधिर, असृज्, लोहित, अस्र, रक्त, शोणित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षतज (पुंलिङ्ग)

रूधिर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षतजःक्षतजौक्षतजाः
द्वितीयाक्षतजम्क्षतजौक्षतजान्
तृतीयाक्षतजेनक्षतजाभ्याम्क्षतजैः
चतुर्थीक्षतजायक्षतजाभ्याम्क्षतजेभ्यः
पञ्चमीक्षतजात् / क्षतजाद्क्षतजाभ्याम्क्षतजेभ्यः
षष्ठीक्षतजस्यक्षतजयोःक्षतजानाम्
सप्तमीक्षतजेक्षतजयोःक्षतजेषु
सम्बोधनहे क्षतजहे क्षतजौहे क्षतजाः

अर्थ: रूधिर
संस्कृत: पर्याय: रुधिर, असृज्, लोहित, अस्र, रक्त
English: produced by a wound or injury (e.g. कास, a kind of cough; also विसर्प, Bhpr. vi), Suśr.

📚 अमरकोश में:
• रक्त (२.६.६४) — पर्याय: रुधिर, असृज्, लोहित, अस्र, रक्त, शोणित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें