🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:46:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षतहर (नपुंसकलिङ्ग)

क्षत (घायल, चोट लगा हुआ) + हर (ले जाने वाला, हटाने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षतहरम्क्षतहरेक्षतहराणि
द्वितीयाक्षतहरम्क्षतहरेक्षतहराणि
तृतीयाक्षतहरेणक्षतहराभ्याम्क्षतहरैः
चतुर्थीक्षतहरायक्षतहराभ्याम्क्षतहरेभ्यः
पञ्चमीक्षतहरात् / क्षतहराद्क्षतहराभ्याम्क्षतहरेभ्यः
षष्ठीक्षतहरस्यक्षतहरयोःक्षतहराणाम्
सप्तमीक्षतहरेक्षतहरयोःक्षतहरेषु
सम्बोधनहे क्षतहरहे क्षतहरेहे क्षतहराणि

अर्थ: क्षत (घायल, चोट लगा हुआ) + हर (ले जाने वाला, हटाने वाला)
English: ‘removing sores’, Agallochum or Aloe wood, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें