🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:52:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षतारि (पुंलिङ्ग)

क्षत (घायल, चोट लगा हुआ) + अरि (शत्रु, दुश्मन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षतारिःक्षतारीक्षतारयः
द्वितीयाक्षतारिम्क्षतारीक्षतारीन्
तृतीयाक्षतारिणाक्षतारिभ्याम्क्षतारिभिः
चतुर्थीक्षतारयेक्षतारिभ्याम्क्षतारिभ्यः
पञ्चमीक्षतारेःक्षतारिभ्याम्क्षतारिभ्यः
षष्ठीक्षतारेःक्षतार्योःक्षतारीणाम्
सप्तमीक्षतारौक्षतार्योःक्षतारिषु
सम्बोधनहे क्षतारेहे क्षतारीहे क्षतारयः

अर्थ: क्षत (घायल, चोट लगा हुआ) + अरि (शत्रु, दुश्मन)
English: ‘one whose enemies are destroyed’, victorious, triumphant.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षतारि (नपुंसकलिङ्ग)

क्षत (घायल, चोट लगा हुआ) + अरि (शत्रु, दुश्मन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षतारिक्षतारिणीक्षतारीणि
द्वितीयाक्षतारिक्षतारिणीक्षतारीणि
तृतीयाक्षतारिणाक्षतारिभ्याम्क्षतारिभिः
चतुर्थीक्षतारिणेक्षतारिभ्याम्क्षतारिभ्यः
पञ्चमीक्षतारिणःक्षतारिभ्याम्क्षतारिभ्यः
षष्ठीक्षतारिणःक्षतारिणोःक्षतारीणाम्
सप्तमीक्षतारिणिक्षतारिणोःक्षतारिषु
सम्बोधनहे क्षतारि / हे क्षतारेहे क्षतारिणीहे क्षतारीणि

अर्थ: क्षत (घायल, चोट लगा हुआ) + अरि (शत्रु, दुश्मन)
English: ‘one whose enemies are destroyed’, victorious, triumphant.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬