🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:09:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षपाशय (पुंलिङ्ग)

क्षपा (रात) + आशय (शयनकक्ष, विश्रामस्थल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षपाशयःक्षपाशयौक्षपाशयाः
द्वितीयाक्षपाशयम्क्षपाशयौक्षपाशयान्
तृतीयाक्षपाशयेनक्षपाशयाभ्याम्क्षपाशयैः
चतुर्थीक्षपाशयायक्षपाशयाभ्याम्क्षपाशयेभ्यः
पञ्चमीक्षपाशयात् / क्षपाशयाद्क्षपाशयाभ्याम्क्षपाशयेभ्यः
षष्ठीक्षपाशयस्यक्षपाशययोःक्षपाशयानाम्
सप्तमीक्षपाशयेक्षपाशययोःक्षपाशयेषु
सम्बोधनहे क्षपाशयहे क्षपाशयौहे क्षपाशयाः

अर्थ: क्षपा (रात) + आशय (शयनकक्ष, विश्रामस्थल)
English: lying on anything (in comp.) during night, MBh. iv, 597.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षपाशय (नपुंसकलिङ्ग)

क्षपा (रात) + आशय (निवास-स्थान, आवास)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षपाशयम्क्षपाशयेक्षपाशयानि
द्वितीयाक्षपाशयम्क्षपाशयेक्षपाशयानि
तृतीयाक्षपाशयेनक्षपाशयाभ्याम्क्षपाशयैः
चतुर्थीक्षपाशयायक्षपाशयाभ्याम्क्षपाशयेभ्यः
पञ्चमीक्षपाशयात् / क्षपाशयाद्क्षपाशयाभ्याम्क्षपाशयेभ्यः
षष्ठीक्षपाशयस्यक्षपाशययोःक्षपाशयानाम्
सप्तमीक्षपाशयेक्षपाशययोःक्षपाशयेषु
सम्बोधनहे क्षपाशयहे क्षपाशयेहे क्षपाशयानि

अर्थ: क्षपा (रात) + आशय (निवास-स्थान, आवास)
English: lying on anything (in comp.) during night, MBh. iv, 597.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें