🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:31:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षमत्व (नपुंसकलिङ्ग)

क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + त्व (भिन्न)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षमत्वम्क्षमत्वेक्षमत्वानि
द्वितीयाक्षमत्वम्क्षमत्वेक्षमत्वानि
तृतीयाक्षमत्वेनक्षमत्वाभ्याम्क्षमत्वैः
चतुर्थीक्षमत्वायक्षमत्वाभ्याम्क्षमत्वेभ्यः
पञ्चमीक्षमत्वात् / क्षमत्वाद्क्षमत्वाभ्याम्क्षमत्वेभ्यः
षष्ठीक्षमत्वस्यक्षमत्वयोःक्षमत्वानाम्
सप्तमीक्षमत्वेक्षमत्वयोःक्षमत्वेषु
सम्बोधनहे क्षमत्वहे क्षमत्वेहे क्षमत्वानि

अर्थ: क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + त्व (भिन्न)
English: id. (with loc. or ifc.), Sāh.; Sarvad. Comm. on KapS. and on Mn. ix, 161.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬