🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:30:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षमाकर (पुंलिङ्ग)

क्ष (अन्तर्धान, हानि) + माकर (मगरमच्छ से संबद्ध, माघ मास से संबद्ध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षमाकरःक्षमाकरौक्षमाकराः
द्वितीयाक्षमाकरम्क्षमाकरौक्षमाकरान्
तृतीयाक्षमाकरेणक्षमाकराभ्याम्क्षमाकरैः
चतुर्थीक्षमाकरायक्षमाकराभ्याम्क्षमाकरेभ्यः
पञ्चमीक्षमाकरात् / क्षमाकराद्क्षमाकराभ्याम्क्षमाकरेभ्यः
षष्ठीक्षमाकरस्यक्षमाकरयोःक्षमाकराणाम्
सप्तमीक्षमाकरेक्षमाकरयोःक्षमाकरेषु
सम्बोधनहे क्षमाकरहे क्षमाकरौहे क्षमाकराः

अर्थ: क्ष (अन्तर्धान, हानि) + माकर (मगरमच्छ से संबद्ध, माघ मास से संबद्ध)
English: ‘one who has patience with any one or is indulgent’, N. of a Yakṣa, Gal.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षमाकर (नपुंसकलिङ्ग)

क्ष (अन्तर्धान, हानि) + माकर (मगरमच्छ से संबद्ध, माघ मास से संबद्ध)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षमाकरम्क्षमाकरेक्षमाकराणि
द्वितीयाक्षमाकरम्क्षमाकरेक्षमाकराणि
तृतीयाक्षमाकरेणक्षमाकराभ्याम्क्षमाकरैः
चतुर्थीक्षमाकरायक्षमाकराभ्याम्क्षमाकरेभ्यः
पञ्चमीक्षमाकरात् / क्षमाकराद्क्षमाकराभ्याम्क्षमाकरेभ्यः
षष्ठीक्षमाकरस्यक्षमाकरयोःक्षमाकराणाम्
सप्तमीक्षमाकरेक्षमाकरयोःक्षमाकरेषु
सम्बोधनहे क्षमाकरहे क्षमाकरेहे क्षमाकराणि

अर्थ: क्ष (अन्तर्धान, हानि) + माकर (मगरमच्छ से संबद्ध, माघ मास से संबद्ध)
English: ‘one who has patience with any one or is indulgent’, N. of a Yakṣa, Gal.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬