🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:49:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षमाचर (पुंलिङ्ग)

क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + अचर (- स्थिर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षमाचरःक्षमाचरौक्षमाचराः
द्वितीयाक्षमाचरम्क्षमाचरौक्षमाचरान्
तृतीयाक्षमाचरेणक्षमाचराभ्याम्क्षमाचरैः
चतुर्थीक्षमाचरायक्षमाचराभ्याम्क्षमाचरेभ्यः
पञ्चमीक्षमाचरात् / क्षमाचराद्क्षमाचराभ्याम्क्षमाचरेभ्यः
षष्ठीक्षमाचरस्यक्षमाचरयोःक्षमाचराणाम्
सप्तमीक्षमाचरेक्षमाचरयोःक्षमाचरेषु
सम्बोधनहे क्षमाचरहे क्षमाचरौहे क्षमाचराः

अर्थ: क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + अचर (- स्थिर)
English: being in the ground or under the earth, VS. xvi, 57.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षमाचर (नपुंसकलिङ्ग)

क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + अचर (- स्थिर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षमाचरम्क्षमाचरेक्षमाचराणि
द्वितीयाक्षमाचरम्क्षमाचरेक्षमाचराणि
तृतीयाक्षमाचरेणक्षमाचराभ्याम्क्षमाचरैः
चतुर्थीक्षमाचरायक्षमाचराभ्याम्क्षमाचरेभ्यः
पञ्चमीक्षमाचरात् / क्षमाचराद्क्षमाचराभ्याम्क्षमाचरेभ्यः
षष्ठीक्षमाचरस्यक्षमाचरयोःक्षमाचराणाम्
सप्तमीक्षमाचरेक्षमाचरयोःक्षमाचरेषु
सम्बोधनहे क्षमाचरहे क्षमाचरेहे क्षमाचराणि

अर्थ: क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + अचर (- स्थिर)
English: being in the ground or under the earth, VS. xvi, 57.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬