🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:34:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षमापण (नपुंसकलिङ्ग)

क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + आपण (मंडी, दुकान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षमापणम्क्षमापणेक्षमापणानि
द्वितीयाक्षमापणम्क्षमापणेक्षमापणानि
तृतीयाक्षमापणेनक्षमापणाभ्याम्क्षमापणैः
चतुर्थीक्षमापणायक्षमापणाभ्याम्क्षमापणेभ्यः
पञ्चमीक्षमापणात् / क्षमापणाद्क्षमापणाभ्याम्क्षमापणेभ्यः
षष्ठीक्षमापणस्यक्षमापणयोःक्षमापणानाम्
सप्तमीक्षमापणेक्षमापणयोःक्षमापणेषु
सम्बोधनहे क्षमापणहे क्षमापणेहे क्षमापणानि

अर्थ: क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + आपण (मंडी, दुकान)
English: the begging pardon, Bhām.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬