🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:11:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षमापर (पुंलिङ्ग)

क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + अपर ("(क) दूसरा, अन्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षमापरःक्षमापरौक्षमापराः
द्वितीयाक्षमापरम्क्षमापरौक्षमापरान्
तृतीयाक्षमापरेणक्षमापराभ्याम्क्षमापरैः
चतुर्थीक्षमापरायक्षमापराभ्याम्क्षमापरेभ्यः
पञ्चमीक्षमापरात् / क्षमापराद्क्षमापराभ्याम्क्षमापरेभ्यः
षष्ठीक्षमापरस्यक्षमापरयोःक्षमापराणाम्
सप्तमीक्षमापरेक्षमापरयोःक्षमापरेषु
सम्बोधनहे क्षमापरहे क्षमापरौहे क्षमापराः

अर्थ: क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + अपर ("(क) दूसरा, अन्य)
English: very patient, forbearing.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षमापर (नपुंसकलिङ्ग)

क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + अपर ("(क) दूसरा, अन्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षमापरम्क्षमापरेक्षमापराणि
द्वितीयाक्षमापरम्क्षमापरेक्षमापराणि
तृतीयाक्षमापरेणक्षमापराभ्याम्क्षमापरैः
चतुर्थीक्षमापरायक्षमापराभ्याम्क्षमापरेभ्यः
पञ्चमीक्षमापरात् / क्षमापराद्क्षमापराभ्याम्क्षमापरेभ्यः
षष्ठीक्षमापरस्यक्षमापरयोःक्षमापराणाम्
सप्तमीक्षमापरेक्षमापरयोःक्षमापरेषु
सम्बोधनहे क्षमापरहे क्षमापरेहे क्षमापराणि

अर्थ: क्षम (समुपयुक्त, योग्य) + अपर ("(क) दूसरा, अन्य)
English: very patient, forbearing.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬