🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षरज (पुंलिङ्ग)

क्ष (अन्तर्धान, हानि) + रज (धूल, रेणु)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षरजःक्षरजौक्षरजाः
द्वितीयाक्षरजम्क्षरजौक्षरजान्
तृतीयाक्षरजेनक्षरजाभ्याम्क्षरजैः
चतुर्थीक्षरजायक्षरजाभ्याम्क्षरजेभ्यः
पञ्चमीक्षरजात् / क्षरजाद्क्षरजाभ्याम्क्षरजेभ्यः
षष्ठीक्षरजस्यक्षरजयोःक्षरजानाम्
सप्तमीक्षरजेक्षरजयोःक्षरजेषु
सम्बोधनहे क्षरजहे क्षरजौहे क्षरजाः

अर्थ: क्ष (अन्तर्धान, हानि) + रज (धूल, रेणु)
English: (= क्षरे-ज, Pāṇ. vi, 3, 16) produced by distillation, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षरज (नपुंसकलिङ्ग)

क्ष (अन्तर्धान, हानि) + रज (धूल, रेणु)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षरजम्क्षरजेक्षरजानि
द्वितीयाक्षरजम्क्षरजेक्षरजानि
तृतीयाक्षरजेनक्षरजाभ्याम्क्षरजैः
चतुर्थीक्षरजायक्षरजाभ्याम्क्षरजेभ्यः
पञ्चमीक्षरजात् / क्षरजाद्क्षरजाभ्याम्क्षरजेभ्यः
षष्ठीक्षरजस्यक्षरजयोःक्षरजानाम्
सप्तमीक्षरजेक्षरजयोःक्षरजेषु
सम्बोधनहे क्षरजहे क्षरजेहे क्षरजानि

अर्थ: क्ष (अन्तर्धान, हानि) + रज (धूल, रेणु)
English: (= क्षरे-ज, Pāṇ. vi, 3, 16) produced by distillation, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें