🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:06:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षात्र (पुंलिङ्ग)

सैनिक जाति से संबंध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षात्रःक्षात्रौक्षात्राः
द्वितीयाक्षात्रम्क्षात्रौक्षात्रान्
तृतीयाक्षात्रेणक्षात्राभ्याम्क्षात्रैः
चतुर्थीक्षात्रायक्षात्राभ्याम्क्षात्रेभ्यः
पञ्चमीक्षात्रात् / क्षात्राद्क्षात्राभ्याम्क्षात्रेभ्यः
षष्ठीक्षात्रस्यक्षात्रयोःक्षात्राणाम्
सप्तमीक्षात्रेक्षात्रयोःक्षात्रेषु
सम्बोधनहे क्षात्रहे क्षात्रौहे क्षात्राः

अर्थ: सैनिक जाति से संबंध रखने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षात्र (नपुंसकलिङ्ग)

सैनिक जाति से संबंध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षात्रम्क्षात्रेक्षात्राणि
द्वितीयाक्षात्रम्क्षात्रेक्षात्राणि
तृतीयाक्षात्रेणक्षात्राभ्याम्क्षात्रैः
चतुर्थीक्षात्रायक्षात्राभ्याम्क्षात्रेभ्यः
पञ्चमीक्षात्रात् / क्षात्राद्क्षात्राभ्याम्क्षात्रेभ्यः
षष्ठीक्षात्रस्यक्षात्रयोःक्षात्राणाम्
सप्तमीक्षात्रेक्षात्रयोःक्षात्रेषु
सम्बोधनहे क्षात्रहे क्षात्रेहे क्षात्राणि

अर्थ: सैनिक जाति से संबंध रखने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें