🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:21:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षार (पुंलिङ्ग)

संक्षरणशील, क्षारक या दाहक, तिक्त, चरपरा, कटु, खारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षारःक्षारौक्षाराः
द्वितीयाक्षारम्क्षारौक्षारान्
तृतीयाक्षारेणक्षाराभ्याम्क्षारैः
चतुर्थीक्षारायक्षाराभ्याम्क्षारेभ्यः
पञ्चमीक्षारात् / क्षाराद्क्षाराभ्याम्क्षारेभ्यः
षष्ठीक्षारस्यक्षारयोःक्षाराणाम्
सप्तमीक्षारेक्षारयोःक्षारेषु
सम्बोधनहे क्षारहे क्षारौहे क्षाराः

अर्थ: संक्षरणशील, क्षारक या दाहक, तिक्त, चरपरा, कटु, खारी
संस्कृत: पर्याय: भूति, भसित, भस्मन्, रक्षा

📚 अमरकोश में:
• राख के और नाम (१.१.७०) — पर्याय: रक्षा
• काँच (२.९.९९) — पर्याय: काच

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षार (नपुंसकलिङ्ग)

संक्षरणशील, क्षारक या दाहक, तिक्त, चरपरा, कटु, खारी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षारम्क्षारेक्षाराणि
द्वितीयाक्षारम्क्षारेक्षाराणि
तृतीयाक्षारेणक्षाराभ्याम्क्षारैः
चतुर्थीक्षारायक्षाराभ्याम्क्षारेभ्यः
पञ्चमीक्षारात् / क्षाराद्क्षाराभ्याम्क्षारेभ्यः
षष्ठीक्षारस्यक्षारयोःक्षाराणाम्
सप्तमीक्षारेक्षारयोःक्षारेषु
सम्बोधनहे क्षारहे क्षारेहे क्षाराणि

अर्थ: संक्षरणशील, क्षारक या दाहक, तिक्त, चरपरा, कटु, खारी
संस्कृत: पर्याय: भूति, भसित, भस्मन्, रक्षा

📚 अमरकोश में:
• राख के और नाम (१.१.७०) — पर्याय: रक्षा
• काँच (२.९.९९) — पर्याय: काच

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें