🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:56:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षारक (पुंलिङ्ग)

खार, रेह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षारकःक्षारकौक्षारकाः
द्वितीयाक्षारकम्क्षारकौक्षारकान्
तृतीयाक्षारकेणक्षारकाभ्याम्क्षारकैः
चतुर्थीक्षारकायक्षारकाभ्याम्क्षारकेभ्यः
पञ्चमीक्षारकात् / क्षारकाद्क्षारकाभ्याम्क्षारकेभ्यः
षष्ठीक्षारकस्यक्षारकयोःक्षारकाणाम्
सप्तमीक्षारकेक्षारकयोःक्षारकेषु
सम्बोधनहे क्षारकहे क्षारकौहे क्षारकाः

अर्थ: खार, रेह
संस्कृत: पर्याय: जालक, जाल, कोश, कोष

📚 अमरकोश में:
• नई कली (२.४.१६) — पर्याय: जालक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षारक (नपुंसकलिङ्ग)

क्ष (अन्तर्धान, हानि) + अरक (कन् पहिये का अरा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षारकम्क्षारकेक्षारकाणि
द्वितीयाक्षारकम्क्षारकेक्षारकाणि
तृतीयाक्षारकेणक्षारकाभ्याम्क्षारकैः
चतुर्थीक्षारकायक्षारकाभ्याम्क्षारकेभ्यः
पञ्चमीक्षारकात् / क्षारकाद्क्षारकाभ्याम्क्षारकेभ्यः
षष्ठीक्षारकस्यक्षारकयोःक्षारकाणाम्
सप्तमीक्षारकेक्षारकयोःक्षारकेषु
सम्बोधनहे क्षारकहे क्षारकेहे क्षारकाणि

अर्थ: क्ष (अन्तर्धान, हानि) + अरक (कन् पहिये का अरा)
संस्कृत: पर्याय: जालक, जाल, कोश, कोष

📚 अमरकोश में:
• नई कली (२.४.१६) — पर्याय: जालक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें