🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:25:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षिप्र (पुंलिङ्ग)

सजीव, आशुगामी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षिप्रःक्षिप्रौक्षिप्राः
द्वितीयाक्षिप्रम्क्षिप्रौक्षिप्रान्
तृतीयाक्षिप्रेणक्षिप्राभ्याम्क्षिप्रैः
चतुर्थीक्षिप्रायक्षिप्राभ्याम्क्षिप्रेभ्यः
पञ्चमीक्षिप्रात् / क्षिप्राद्क्षिप्राभ्याम्क्षिप्रेभ्यः
षष्ठीक्षिप्रस्यक्षिप्रयोःक्षिप्राणाम्
सप्तमीक्षिप्रेक्षिप्रयोःक्षिप्रेषु
सम्बोधनहे क्षिप्रहे क्षिप्रौहे क्षिप्राः

अर्थ: सजीव, आशुगामी
संस्कृत: पर्याय: शीघ्र, त्वरित, लघु, अर, द्रुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षिप्र (नपुंसकलिङ्ग)

सजीव, आशुगामी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षिप्रम्क्षिप्रेक्षिप्राणि
द्वितीयाक्षिप्रम्क्षिप्रेक्षिप्राणि
तृतीयाक्षिप्रेणक्षिप्राभ्याम्क्षिप्रैः
चतुर्थीक्षिप्रायक्षिप्राभ्याम्क्षिप्रेभ्यः
पञ्चमीक्षिप्रात् / क्षिप्राद्क्षिप्राभ्याम्क्षिप्रेभ्यः
षष्ठीक्षिप्रस्यक्षिप्रयोःक्षिप्राणाम्
सप्तमीक्षिप्रेक्षिप्रयोःक्षिप्रेषु
सम्बोधनहे क्षिप्रहे क्षिप्रेहे क्षिप्राणि

अर्थ: सजीव, आशुगामी
संस्कृत: पर्याय: शीघ्र, त्वरित, लघु, अर, द्रुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬