🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:58:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षीब (पुंलिङ्ग)

उत्तेजित, मतवाला, मदोन्मत्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षीबःक्षीबौक्षीबाः
द्वितीयाक्षीबम्क्षीबौक्षीबान्
तृतीयाक्षीबेणक्षीबाभ्याम्क्षीबैः
चतुर्थीक्षीबायक्षीबाभ्याम्क्षीबेभ्यः
पञ्चमीक्षीबात् / क्षीबाद्क्षीबाभ्याम्क्षीबेभ्यः
षष्ठीक्षीबस्यक्षीबयोःक्षीबाणाम्
सप्तमीक्षीबेक्षीबयोःक्षीबेषु
सम्बोधनहे क्षीबहे क्षीबौहे क्षीबाः

अर्थ: उत्तेजित, मतवाला, मदोन्मत्त
संस्कृत: पर्याय: मत्त, शौण्ड, उत्कट

📚 अमरकोश में:
• मतवाला (३.१.२३) — पर्याय: मत्त, शौण्ड, उत्कट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षीब (नपुंसकलिङ्ग)

उत्तेजित, मतवाला, मदोन्मत्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षीबम्क्षीबेक्षीबाणि
द्वितीयाक्षीबम्क्षीबेक्षीबाणि
तृतीयाक्षीबेणक्षीबाभ्याम्क्षीबैः
चतुर्थीक्षीबायक्षीबाभ्याम्क्षीबेभ्यः
पञ्चमीक्षीबात् / क्षीबाद्क्षीबाभ्याम्क्षीबेभ्यः
षष्ठीक्षीबस्यक्षीबयोःक्षीबाणाम्
सप्तमीक्षीबेक्षीबयोःक्षीबेषु
सम्बोधनहे क्षीबहे क्षीबेहे क्षीबाणि

अर्थ: उत्तेजित, मतवाला, मदोन्मत्त
संस्कृत: पर्याय: मत्त, शौण्ड, उत्कट

📚 अमरकोश में:
• मतवाला (३.१.२३) — पर्याय: मत्त, शौण्ड, उत्कट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें