🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:40:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षुध् (स्त्रीलिङ्ग)

भूख, क्षुधा

🔎 आपका लिखा रूप क्षुद् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षुत् / क्षुद्क्षुधौक्षुधः
द्वितीयाक्षुधम्क्षुधौक्षुधः
तृतीयाक्षुधाक्षुद्भ्याम्क्षुद्भिः
चतुर्थीक्षुधेक्षुद्भ्याम्क्षुद्भ्यः
पञ्चमीक्षुधःक्षुद्भ्याम्क्षुद्भ्यः
षष्ठीक्षुधःक्षुधोःक्षुधाम्
सप्तमीक्षुधिक्षुधोःक्षुत्सु
सम्बोधनहे क्षुत् / हे क्षुद्हे क्षुधौहे क्षुधः

अर्थ: भूख, क्षुधा
संस्कृत: बुभुक्षा, क्षुधा
English: Hunger

📚 अमरकोश में:
• भूख (२.९.५५) — पर्याय: अशनाया, बुभुक्षा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षुत् (स्त्रीलिङ्ग)

छींकने वाली, छींक

🔎 आपका लिखा रूप क्षुद् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षुत् / क्षुद्क्षुतौक्षुतः
द्वितीयाक्षुतम्क्षुतौक्षुतः
तृतीयाक्षुताक्षुद्भ्याम्क्षुद्भिः
चतुर्थीक्षुतेक्षुद्भ्याम्क्षुद्भ्यः
पञ्चमीक्षुतःक्षुद्भ्याम्क्षुद्भ्यः
षष्ठीक्षुतःक्षुतोःक्षुताम्
सप्तमीक्षुतिक्षुतोःक्षुत्सु
सम्बोधनहे क्षुत् / हे क्षुद्हे क्षुतौहे क्षुतः

अर्थ: छींकने वाली, छींक
संस्कृत: छिक्का · पर्याय: क्षुत, क्षव

📚 अमरकोश में:
• छींक (२.६.५२) — पर्याय: क्षुत, क्षव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें