🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:33:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षुल्ल (पुंलिङ्ग)

छोटा, स्वल्प

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षुल्लःक्षुल्लौक्षुल्लाः
द्वितीयाक्षुल्लम्क्षुल्लौक्षुल्लान्
तृतीयाक्षुल्लेनक्षुल्लाभ्याम्क्षुल्लैः
चतुर्थीक्षुल्लायक्षुल्लाभ्याम्क्षुल्लेभ्यः
पञ्चमीक्षुल्लात् / क्षुल्लाद्क्षुल्लाभ्याम्क्षुल्लेभ्यः
षष्ठीक्षुल्लस्यक्षुल्लयोःक्षुल्लानाम्
सप्तमीक्षुल्लेक्षुल्लयोःक्षुल्लेषु
सम्बोधनहे क्षुल्लहे क्षुल्लौहे क्षुल्लाः

अर्थ: छोटा, स्वल्प

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षुल्ल (नपुंसकलिङ्ग)

छोटा, स्वल्प

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षुल्लम्क्षुल्लेक्षुल्लानि
द्वितीयाक्षुल्लम्क्षुल्लेक्षुल्लानि
तृतीयाक्षुल्लेनक्षुल्लाभ्याम्क्षुल्लैः
चतुर्थीक्षुल्लायक्षुल्लाभ्याम्क्षुल्लेभ्यः
पञ्चमीक्षुल्लात् / क्षुल्लाद्क्षुल्लाभ्याम्क्षुल्लेभ्यः
षष्ठीक्षुल्लस्यक्षुल्लयोःक्षुल्लानाम्
सप्तमीक्षुल्लेक्षुल्लयोःक्षुल्लेषु
सम्बोधनहे क्षुल्लहे क्षुल्लेहे क्षुल्लानि

अर्थ: छोटा, स्वल्प

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬