🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:18:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षेम्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षेम्यःक्षेम्यौक्षेम्याः
द्वितीयाक्षेम्यम्क्षेम्यौक्षेम्यान्
तृतीयाक्षेम्येणक्षेम्याभ्याम्क्षेम्यैः
चतुर्थीक्षेम्यायक्षेम्याभ्याम्क्षेम्येभ्यः
पञ्चमीक्षेम्यात् / क्षेम्याद्क्षेम्याभ्याम्क्षेम्येभ्यः
षष्ठीक्षेम्यस्यक्षेम्ययोःक्षेम्याणाम्
सप्तमीक्षेम्येक्षेम्ययोःक्षेम्येषु
सम्बोधनहे क्षेम्यहे क्षेम्यौहे क्षेम्याः

अर्थ: —
English: (= °म, Pāṇ. v, 4, 36, Vārtt. 5, Pat.) resting, at leisure, at ease, RV. x, 28, 5; AV. xii, 2, 49; VS. xvi, 33

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षेम्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षेम्यम्क्षेम्येक्षेम्याणि
द्वितीयाक्षेम्यम्क्षेम्येक्षेम्याणि
तृतीयाक्षेम्येणक्षेम्याभ्याम्क्षेम्यैः
चतुर्थीक्षेम्यायक्षेम्याभ्याम्क्षेम्येभ्यः
पञ्चमीक्षेम्यात् / क्षेम्याद्क्षेम्याभ्याम्क्षेम्येभ्यः
षष्ठीक्षेम्यस्यक्षेम्ययोःक्षेम्याणाम्
सप्तमीक्षेम्येक्षेम्ययोःक्षेम्येषु
सम्बोधनहे क्षेम्यहे क्षेम्येहे क्षेम्याणि

अर्थ: —
English: (= °म, Pāṇ. v, 4, 36, Vārtt. 5, Pat.) resting, at leisure, at ease, RV. x, 28, 5; AV. xii, 2, 49; VS. xvi, 33

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें