🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:03:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षैत्र (नपुंसकलिङ्ग)

खेतों का समूह

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षैत्रम्क्षैत्रेक्षैत्राणि
द्वितीयाक्षैत्रम्क्षैत्रेक्षैत्राणि
तृतीयाक्षैत्रेणक्षैत्राभ्याम्क्षैत्रैः
चतुर्थीक्षैत्रायक्षैत्राभ्याम्क्षैत्रेभ्यः
पञ्चमीक्षैत्रात् / क्षैत्राद्क्षैत्राभ्याम्क्षैत्रेभ्यः
षष्ठीक्षैत्रस्यक्षैत्रयोःक्षैत्राणाम्
सप्तमीक्षैत्रेक्षैत्रयोःक्षैत्रेषु
सम्बोधनहे क्षैत्रहे क्षैत्रेहे क्षैत्राणि

अर्थ: खेतों का समूह
संस्कृत: पर्याय: कैदारक, कैदार्य, कैदारिक

📚 अमरकोश में:
• खेतों का समूह (२.९.१२) — पर्याय: कैदारक, कैदार्य, कैदारिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬