🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:53:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षोद (पुंलिङ्ग)

चूरा करना, पीसना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षोदःक्षोदौक्षोदाः
द्वितीयाक्षोदम्क्षोदौक्षोदान्
तृतीयाक्षोदेनक्षोदाभ्याम्क्षोदैः
चतुर्थीक्षोदायक्षोदाभ्याम्क्षोदेभ्यः
पञ्चमीक्षोदात् / क्षोदाद्क्षोदाभ्याम्क्षोदेभ्यः
षष्ठीक्षोदस्यक्षोदयोःक्षोदानाम्
सप्तमीक्षोदेक्षोदयोःक्षोदेषु
सम्बोधनहे क्षोदहे क्षोदौहे क्षोदाः

अर्थ: चूरा करना, पीसना
संस्कृत: पर्याय: चूर्ण

📚 अमरकोश में:
• चूरा (२.८.९९) — पर्याय: चूर्ण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षोद (नपुंसकलिङ्ग)

जो जांच पड़ताल या अनुसन्धान में ठहर सके

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षोदम्क्षोदेक्षोदानि
द्वितीयाक्षोदम्क्षोदेक्षोदानि
तृतीयाक्षोदेनक्षोदाभ्याम्क्षोदैः
चतुर्थीक्षोदायक्षोदाभ्याम्क्षोदेभ्यः
पञ्चमीक्षोदात् / क्षोदाद्क्षोदाभ्याम्क्षोदेभ्यः
षष्ठीक्षोदस्यक्षोदयोःक्षोदानाम्
सप्तमीक्षोदेक्षोदयोःक्षोदेषु
सम्बोधनहे क्षोदहे क्षोदेहे क्षोदानि

अर्थ: जो जांच पड़ताल या अनुसन्धान में ठहर सके
संस्कृत: पर्याय: चूर्ण

📚 अमरकोश में:
• चूरा (२.८.९९) — पर्याय: चूर्ण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें