🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:15:40 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्षौर (नपुंसकलिङ्ग)

हजामत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षौरम्क्षौरेक्षौराणि
द्वितीयाक्षौरम्क्षौरेक्षौराणि
तृतीयाक्षौरेणक्षौराभ्याम्क्षौरैः
चतुर्थीक्षौरायक्षौराभ्याम्क्षौरेभ्यः
पञ्चमीक्षौरात् / क्षौराद्क्षौराभ्याम्क्षौरेभ्यः
षष्ठीक्षौरस्यक्षौरयोःक्षौराणाम्
सप्तमीक्षौरेक्षौरयोःक्षौरेषु
सम्बोधनहे क्षौरहे क्षौरेहे क्षौराणि

अर्थ: हजामत
संस्कृत: पर्याय: भद्राकरण, मुण्डन, वपन

📚 अमरकोश में:
• बाल मुँडाना (२.७.५३) — पर्याय: भद्राकरण, मुण्डन, वपन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्षौर (पुंलिङ्ग)

हजामत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्षौरःक्षौरौक्षौराः
द्वितीयाक्षौरम्क्षौरौक्षौरान्
तृतीयाक्षौरेणक्षौराभ्याम्क्षौरैः
चतुर्थीक्षौरायक्षौराभ्याम्क्षौरेभ्यः
पञ्चमीक्षौरात् / क्षौराद्क्षौराभ्याम्क्षौरेभ्यः
षष्ठीक्षौरस्यक्षौरयोःक्षौराणाम्
सप्तमीक्षौरेक्षौरयोःक्षौरेषु
सम्बोधनहे क्षौरहे क्षौरौहे क्षौराः

अर्थ: हजामत
संस्कृत: पर्याय: भद्राकरण, मुण्डन, वपन
English: (fr. क्षुर॑), performed with a razor (with कर्मन्, ‘shaving’), VarBṛS. iic, 12

📚 अमरकोश में:
• बाल मुँडाना (२.७.५३) — पर्याय: भद्राकरण, मुण्डन, वपन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें