🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:58:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

क्ष्णुत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्ष्णुतःक्ष्णुतौक्ष्णुताः
द्वितीयाक्ष्णुतम्क्ष्णुतौक्ष्णुतान्
तृतीयाक्ष्णुतेनक्ष्णुताभ्याम्क्ष्णुतैः
चतुर्थीक्ष्णुतायक्ष्णुताभ्याम्क्ष्णुतेभ्यः
पञ्चमीक्ष्णुतात् / क्ष्णुताद्क्ष्णुताभ्याम्क्ष्णुतेभ्यः
षष्ठीक्ष्णुतस्यक्ष्णुतयोःक्ष्णुतानाम्
सप्तमीक्ष्णुतेक्ष्णुतयोःक्ष्णुतेषु
सम्बोधनहे क्ष्णुतहे क्ष्णुतौहे क्ष्णुताः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: निशित, शात, तेजित
English: whetted, sharpened, ŚBr. vi.

📚 अमरकोश में:
• धार लगाया हुआ (३.१.९०) — पर्याय: निशित, शात, तेजित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

क्ष्णुत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाक्ष्णुतम्क्ष्णुतेक्ष्णुतानि
द्वितीयाक्ष्णुतम्क्ष्णुतेक्ष्णुतानि
तृतीयाक्ष्णुतेनक्ष्णुताभ्याम्क्ष्णुतैः
चतुर्थीक्ष्णुतायक्ष्णुताभ्याम्क्ष्णुतेभ्यः
पञ्चमीक्ष्णुतात् / क्ष्णुताद्क्ष्णुताभ्याम्क्ष्णुतेभ्यः
षष्ठीक्ष्णुतस्यक्ष्णुतयोःक्ष्णुतानाम्
सप्तमीक्ष्णुतेक्ष्णुतयोःक्ष्णुतेषु
सम्बोधनहे क्ष्णुतहे क्ष्णुतेहे क्ष्णुतानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: निशित, शात, तेजित
English: whetted, sharpened, ŚBr. vi.

📚 अमरकोश में:
• धार लगाया हुआ (३.१.९०) — पर्याय: निशित, शात, तेजित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬