🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:14:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खक्खट (पुंलिङ्ग)

कठोर, ठोस

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखक्खटःखक्खटौखक्खटाः
द्वितीयाखक्खटम्खक्खटौखक्खटान्
तृतीयाखक्खटेनखक्खटाभ्याम्खक्खटैः
चतुर्थीखक्खटायखक्खटाभ्याम्खक्खटेभ्यः
पञ्चमीखक्खटात् / खक्खटाद्खक्खटाभ्याम्खक्खटेभ्यः
षष्ठीखक्खटस्यखक्खटयोःखक्खटानाम्
सप्तमीखक्खटेखक्खटयोःखक्खटेषु
सम्बोधनहे खक्खटहे खक्खटौहे खक्खटाः

अर्थ: कठोर, ठोस
संस्कृत: पर्याय: कठिन, क्रूर, कठोर, निष्ठुर, दृढ

📚 अमरकोश में:
• कठोर (३.१.७५) — पर्याय: कठिन, क्रूर, कठोर, निष्ठुर, दृढ, जरठ, मूर्तिमत्, मूर्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

खक्खट (नपुंसकलिङ्ग)

कठोर, ठोस

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखक्खटम्खक्खटेखक्खटानि
द्वितीयाखक्खटम्खक्खटेखक्खटानि
तृतीयाखक्खटेनखक्खटाभ्याम्खक्खटैः
चतुर्थीखक्खटायखक्खटाभ्याम्खक्खटेभ्यः
पञ्चमीखक्खटात् / खक्खटाद्खक्खटाभ्याम्खक्खटेभ्यः
षष्ठीखक्खटस्यखक्खटयोःखक्खटानाम्
सप्तमीखक्खटेखक्खटयोःखक्खटेषु
सम्बोधनहे खक्खटहे खक्खटेहे खक्खटानि

अर्थ: कठोर, ठोस
संस्कृत: पर्याय: कठिन, क्रूर, कठोर, निष्ठुर, दृढ

📚 अमरकोश में:
• कठोर (३.१.७५) — पर्याय: कठिन, क्रूर, कठोर, निष्ठुर, दृढ, जरठ, मूर्तिमत्, मूर्त

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें