🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:31:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खगशत्रु (पुंलिङ्ग)

खग (वायु, हवा) + शत्रु (दुश्मन, रिपु)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखगशत्रुःखगशत्रूखगशत्रवः
द्वितीयाखगशत्रुम्खगशत्रूखगशत्रून्
तृतीयाखगशत्रुणाखगशत्रुभ्याम्खगशत्रुभिः
चतुर्थीखगशत्रवेखगशत्रुभ्याम्खगशत्रुभ्यः
पञ्चमीखगशत्रोःखगशत्रुभ्याम्खगशत्रुभ्यः
षष्ठीखगशत्रोःखगशत्र्वोःखगशत्रूणाम्
सप्तमीखगशत्रौखगशत्र्वोःखगशत्रुषु
सम्बोधनहे खगशत्रोहे खगशत्रूहे खगशत्रवः

अर्थ: खग (वायु, हवा) + शत्रु (दुश्मन, रिपु)
English: ‘enemy of birds’, Hemionitis cordifolia, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬