🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:57:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खट्वारूढ (पुंलिङ्ग)

खट्वा (खाट, सोफा) + रूढ (उगा हुआ, अंकुरित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखट्वारूढःखट्वारूढौखट्वारूढाः
द्वितीयाखट्वारूढम्खट्वारूढौखट्वारूढान्
तृतीयाखट्वारूढेनखट्वारूढाभ्याम्खट्वारूढैः
चतुर्थीखट्वारूढायखट्वारूढाभ्याम्खट्वारूढेभ्यः
पञ्चमीखट्वारूढात् / खट्वारूढाद्खट्वारूढाभ्याम्खट्वारूढेभ्यः
षष्ठीखट्वारूढस्यखट्वारूढयोःखट्वारूढानाम्
सप्तमीखट्वारूढेखट्वारूढयोःखट्वारूढेषु
सम्बोधनहे खट्वारूढहे खट्वारूढौहे खट्वारूढाः

अर्थ: खट्वा (खाट, सोफा) + रूढ (उगा हुआ, अंकुरित)
English: (°वार्°) = °ट्वाप्लुत, Pāṇ. ii, 1, 26; Kāś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

खट्वारूढ (नपुंसकलिङ्ग)

खट्वा (खाट, सोफा) + रूढ (उगा हुआ, अंकुरित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखट्वारूढम्खट्वारूढेखट्वारूढानि
द्वितीयाखट्वारूढम्खट्वारूढेखट्वारूढानि
तृतीयाखट्वारूढेनखट्वारूढाभ्याम्खट्वारूढैः
चतुर्थीखट्वारूढायखट्वारूढाभ्याम्खट्वारूढेभ्यः
पञ्चमीखट्वारूढात् / खट्वारूढाद्खट्वारूढाभ्याम्खट्वारूढेभ्यः
षष्ठीखट्वारूढस्यखट्वारूढयोःखट्वारूढानाम्
सप्तमीखट्वारूढेखट्वारूढयोःखट्वारूढेषु
सम्बोधनहे खट्वारूढहे खट्वारूढेहे खट्वारूढानि

अर्थ: खट्वा (खाट, सोफा) + रूढ (उगा हुआ, अंकुरित)
English: (°वार्°) = °ट्वाप्लुत, Pāṇ. ii, 1, 26; Kāś.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬