🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:53:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खड्गवत् (पुंलिङ्ग)

मतुप् तलवार से सुसज्जित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखड्गवान्खड्गवन्तौखड्गवन्तः
द्वितीयाखड्गवन्तम्खड्गवन्तौखड्गवतः
तृतीयाखड्गवताखड्गवद्भ्याम्खड्गवद्भिः
चतुर्थीखड्गवतेखड्गवद्भ्याम्खड्गवद्भ्यः
पञ्चमीखड्गवतःखड्गवद्भ्याम्खड्गवद्भ्यः
षष्ठीखड्गवतःखड्गवतोःखड्गवताम्
सप्तमीखड्गवतिखड्गवतोःखड्गवत्सु
सम्बोधनहे खड्गवन्हे खड्गवन्तौहे खड्गवन्तः

अर्थ: मतुप् तलवार से सुसज्जित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

खड्गवत् (स्त्रीलिङ्ग)

मतुप् तलवार से सुसज्जित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखड्गवत् / खड्गवद्खड्गवतौखड्गवतः
द्वितीयाखड्गवतम्खड्गवतौखड्गवतः
तृतीयाखड्गवताखड्गवद्भ्याम्खड्गवद्भिः
चतुर्थीखड्गवतेखड्गवद्भ्याम्खड्गवद्भ्यः
पञ्चमीखड्गवतःखड्गवद्भ्याम्खड्गवद्भ्यः
षष्ठीखड्गवतःखड्गवतोःखड्गवताम्
सप्तमीखड्गवतिखड्गवतोःखड्गवत्सु
सम्बोधनहे खड्गवत् / हे खड्गवद्हे खड्गवतौहे खड्गवतः

अर्थ: मतुप् तलवार से सुसज्जित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

खड्गवत् (नपुंसकलिङ्ग)

मतुप् तलवार से सुसज्जित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखड्गवत् / खड्गवद्खड्गवतीखड्गवन्ति
द्वितीयाखड्गवत् / खड्गवद्खड्गवतीखड्गवन्ति
तृतीयाखड्गवताखड्गवद्भ्याम्खड्गवद्भिः
चतुर्थीखड्गवतेखड्गवद्भ्याम्खड्गवद्भ्यः
पञ्चमीखड्गवतःखड्गवद्भ्याम्खड्गवद्भ्यः
षष्ठीखड्गवतःखड्गवतोःखड्गवताम्
सप्तमीखड्गवतिखड्गवतोःखड्गवत्सु
सम्बोधनहे खड्गवत् / हे खड्गवद्हे खड्गवतीहे खड्गवन्ति

अर्थ: मतुप् तलवार से सुसज्जित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें