🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:55:30 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खण्ड्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखण्ड्यःखण्ड्यौखण्ड्याः
द्वितीयाखण्ड्यम्खण्ड्यौखण्ड्यान्
तृतीयाखण्ड्येनखण्ड्याभ्याम्खण्ड्यैः
चतुर्थीखण्ड्यायखण्ड्याभ्याम्खण्ड्येभ्यः
पञ्चमीखण्ड्यात् / खण्ड्याद्खण्ड्याभ्याम्खण्ड्येभ्यः
षष्ठीखण्ड्यस्यखण्ड्ययोःखण्ड्यानाम्
सप्तमीखण्ड्येखण्ड्ययोःखण्ड्येषु
सम्बोधनहे खण्ड्यहे खण्ड्यौहे खण्ड्याः

अर्थ: —
English: to be broken or divided, fragile, destructible, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

खण्ड्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखण्ड्यम्खण्ड्येखण्ड्यानि
द्वितीयाखण्ड्यम्खण्ड्येखण्ड्यानि
तृतीयाखण्ड्येनखण्ड्याभ्याम्खण्ड्यैः
चतुर्थीखण्ड्यायखण्ड्याभ्याम्खण्ड्येभ्यः
पञ्चमीखण्ड्यात् / खण्ड्याद्खण्ड्याभ्याम्खण्ड्येभ्यः
षष्ठीखण्ड्यस्यखण्ड्ययोःखण्ड्यानाम्
सप्तमीखण्ड्येखण्ड्ययोःखण्ड्येषु
सम्बोधनहे खण्ड्यहे खण्ड्येहे खण्ड्यानि

अर्थ: —
English: to be broken or divided, fragile, destructible, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें