🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:58:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खद्योत (पुंलिङ्ग)

जुगनू

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखद्योतःखद्योतौखद्योताः
द्वितीयाखद्योतम्खद्योतौखद्योतान्
तृतीयाखद्योतेनखद्योताभ्याम्खद्योतैः
चतुर्थीखद्योतायखद्योताभ्याम्खद्योतेभ्यः
पञ्चमीखद्योतात् / खद्योताद्खद्योताभ्याम्खद्योतेभ्यः
षष्ठीखद्योतस्यखद्योतयोःखद्योतानाम्
सप्तमीखद्योतेखद्योतयोःखद्योतेषु
सम्बोधनहे खद्योतहे खद्योतौहे खद्योताः

अर्थ: जुगनू
संस्कृत: पर्याय: सूर, सूर्य, अर्यमन्, आदित्य, द्वादशात्मन्

📚 अमरकोश में:
• जुगनू (२.५.३१) — पर्याय: ज्योतिरिंगण
• सूर्य के और नाम (१.३.३४) — पर्याय: कर्मसाक्षी, जगच्चक्षु, लोकबन्धु, त्रयीतनु, प्रद्योतन, दिनमणि, लोकबान्धव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें