🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:50:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खर्जूर (पुंलिङ्ग)

ऊर खजूर का पेड़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखर्जूरःखर्जूरौखर्जूराः
द्वितीयाखर्जूरम्खर्जूरौखर्जूरान्
तृतीयाखर्जूरेणखर्जूराभ्याम्खर्जूरैः
चतुर्थीखर्जूरायखर्जूराभ्याम्खर्जूरेभ्यः
पञ्चमीखर्जूरात् / खर्जूराद्खर्जूराभ्याम्खर्जूरेभ्यः
षष्ठीखर्जूरस्यखर्जूरयोःखर्जूराणाम्
सप्तमीखर्जूरेखर्जूरयोःखर्जूरेषु
सम्बोधनहे खर्जूरहे खर्जूरौहे खर्जूराः

अर्थ: ऊर खजूर का पेड़
संस्कृत: पर्याय: दुर्वर्ण, रजत, रूप्य, श्वेत

📚 अमरकोश में:
• चाँदी (२.९.९६) — पर्याय: दुर्वर्ण, रजत, रूप्य, श्वेत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

खर्जूर (नपुंसकलिङ्ग)

चाँदी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखर्जूरम्खर्जूरेखर्जूराणि
द्वितीयाखर्जूरम्खर्जूरेखर्जूराणि
तृतीयाखर्जूरेणखर्जूराभ्याम्खर्जूरैः
चतुर्थीखर्जूरायखर्जूराभ्याम्खर्जूरेभ्यः
पञ्चमीखर्जूरात् / खर्जूराद्खर्जूराभ्याम्खर्जूरेभ्यः
षष्ठीखर्जूरस्यखर्जूरयोःखर्जूराणाम्
सप्तमीखर्जूरेखर्जूरयोःखर्जूरेषु
सम्बोधनहे खर्जूरहे खर्जूरेहे खर्जूराणि

अर्थ: चाँदी
संस्कृत: पर्याय: दुर्वर्ण, रजत, रूप्य, श्वेत

📚 अमरकोश में:
• चाँदी (२.९.९६) — पर्याय: दुर्वर्ण, रजत, रूप्य, श्वेत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें