🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:22:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खर्वक (पुंलिङ्ग)

खरु (खन् - कु, रश्चान्तादेशः) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखर्वकःखर्वकौखर्वकाः
द्वितीयाखर्वकम्खर्वकौखर्वकान्
तृतीयाखर्वकेणखर्वकाभ्याम्खर्वकैः
चतुर्थीखर्वकायखर्वकाभ्याम्खर्वकेभ्यः
पञ्चमीखर्वकात् / खर्वकाद्खर्वकाभ्याम्खर्वकेभ्यः
षष्ठीखर्वकस्यखर्वकयोःखर्वकाणाम्
सप्तमीखर्वकेखर्वकयोःखर्वकेषु
सम्बोधनहे खर्वकहे खर्वकौहे खर्वकाः

अर्थ: खरु (खन् - कु, रश्चान्तादेशः) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)
English: mutilated, imperfect, AV. xi, 9, 16

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

खर्वक (नपुंसकलिङ्ग)

खरु (खन् - कु, रश्चान्तादेशः) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखर्वकम्खर्वकेखर्वकाणि
द्वितीयाखर्वकम्खर्वकेखर्वकाणि
तृतीयाखर्वकेणखर्वकाभ्याम्खर्वकैः
चतुर्थीखर्वकायखर्वकाभ्याम्खर्वकेभ्यः
पञ्चमीखर्वकात् / खर्वकाद्खर्वकाभ्याम्खर्वकेभ्यः
षष्ठीखर्वकस्यखर्वकयोःखर्वकाणाम्
सप्तमीखर्वकेखर्वकयोःखर्वकेषु
सम्बोधनहे खर्वकहे खर्वकेहे खर्वकाणि

अर्थ: खरु (खन् - कु, रश्चान्तादेशः) + अक (सुख का अभाव, पीड़ा)
English: mutilated, imperfect, AV. xi, 9, 16

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें