🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:44:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खाण्डक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखाण्डकःखाण्डकौखाण्डकाः
द्वितीयाखाण्डकम्खाण्डकौखाण्डकान्
तृतीयाखाण्डकेनखाण्डकाभ्याम्खाण्डकैः
चतुर्थीखाण्डकायखाण्डकाभ्याम्खाण्डकेभ्यः
पञ्चमीखाण्डकात् / खाण्डकाद्खाण्डकाभ्याम्खाण्डकेभ्यः
षष्ठीखाण्डकस्यखाण्डकयोःखाण्डकानाम्
सप्तमीखाण्डकेखाण्डकयोःखाण्डकेषु
सम्बोधनहे खाण्डकहे खाण्डकौहे खाण्डकाः

अर्थ: —
English: fr. खण्ड g. धूमादि (v.l.) and अरीहणादि (Kāś.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

खाण्डक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखाण्डकम्खाण्डकेखाण्डकानि
द्वितीयाखाण्डकम्खाण्डकेखाण्डकानि
तृतीयाखाण्डकेनखाण्डकाभ्याम्खाण्डकैः
चतुर्थीखाण्डकायखाण्डकाभ्याम्खाण्डकेभ्यः
पञ्चमीखाण्डकात् / खाण्डकाद्खाण्डकाभ्याम्खाण्डकेभ्यः
षष्ठीखाण्डकस्यखाण्डकयोःखाण्डकानाम्
सप्तमीखाण्डकेखाण्डकयोःखाण्डकेषु
सम्बोधनहे खाण्डकहे खाण्डकेहे खाण्डकानि

अर्थ: —
English: fr. खण्ड g. धूमादि (v.l.) and अरीहणादि (Kāś.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें