🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:09:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

खारि (पुंलिङ्ग)

खम् आकाशम् आधिक्येन ऋच्छति - ख - ऋ - अण्, ख - आ - रा - क - ङीष् वा ह्रस्वः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखारिःखारीखारयः
द्वितीयाखारिम्खारीखारीन्
तृतीयाखारिणाखारिभ्याम्खारिभिः
चतुर्थीखारयेखारिभ्याम्खारिभ्यः
पञ्चमीखारेःखारिभ्याम्खारिभ्यः
षष्ठीखारेःखार्योःखारीणाम्
सप्तमीखारौखार्योःखारिषु
सम्बोधनहे खारेहे खारीहे खारयः

अर्थ: खम् आकाशम् आधिक्येन ऋच्छति - ख - ऋ - अण्, ख - आ - रा - क - ङीष् वा ह्रस्वः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

खारि (स्त्रीलिङ्ग)

खम् आकाशम् आधिक्येन ऋच्छति - ख - ऋ - अण्, ख - आ - रा - क - ङीष् वा ह्रस्वः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाखारिःखारीखारयः
द्वितीयाखारिम्खारीखारीः
तृतीयाखार्याखारिभ्याम्खारिभिः
चतुर्थीखारये / खार्यैखारिभ्याम्खारिभ्यः
पञ्चमीखारेः / खार्याःखारिभ्याम्खारिभ्यः
षष्ठीखारेः / खार्याःखार्योःखारीणाम्
सप्तमीखारौ / खार्याम्खार्योःखारिषु
सम्बोधनहे खारेहे खारीहे खारयः

अर्थ: खम् आकाशम् आधिक्येन ऋच्छति - ख - ऋ - अण्, ख - आ - रा - क - ङीष् वा ह्रस्वः
English: (ifc. Pāṇ. v, 4, 101; Kāś.) = खार, Siddh. stry. 32.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें