🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:17:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गणक (पुंलिङ्ग)

ण्वुल् बहुत धन देकर खरीदा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागणकःगणकौगणकाः
द्वितीयागणकम्गणकौगणकान्
तृतीयागणकेनगणकाभ्याम्गणकैः
चतुर्थीगणकायगणकाभ्याम्गणकेभ्यः
पञ्चमीगणकात् / गणकाद्गणकाभ्याम्गणकेभ्यः
षष्ठीगणकस्यगणकयोःगणकानाम्
सप्तमीगणकेगणकयोःगणकेषु
सम्बोधनहे गणकहे गणकौहे गणकाः

अर्थ: ण्वुल् बहुत धन देकर खरीदा हुआ
संस्कृत: पर्याय: सांवत्सर, ज्यौतिषिक, दैवज्ञ, मौहूर्तिक, मौहूर्त

📚 अमरकोश में:
• ज्योतिषी के नाम (२.८.१४) — पर्याय: सांवत्सर, ज्यौतिषिक, दैवज्ञ, मौहूर्तिक, मौहूर्त, ज्ञानी, कार्तान्तिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गणक (नपुंसकलिङ्ग)

ण्वुल् बहुत धन देकर खरीदा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागणकम्गणकेगणकानि
द्वितीयागणकम्गणकेगणकानि
तृतीयागणकेनगणकाभ्याम्गणकैः
चतुर्थीगणकायगणकाभ्याम्गणकेभ्यः
पञ्चमीगणकात् / गणकाद्गणकाभ्याम्गणकेभ्यः
षष्ठीगणकस्यगणकयोःगणकानाम्
सप्तमीगणकेगणकयोःगणकेषु
सम्बोधनहे गणकहे गणकेहे गणकानि

अर्थ: ण्वुल् बहुत धन देकर खरीदा हुआ
संस्कृत: पर्याय: सांवत्सर, ज्यौतिषिक, दैवज्ञ, मौहूर्तिक, मौहूर्त

📚 अमरकोश में:
• ज्योतिषी के नाम (२.८.१४) — पर्याय: सांवत्सर, ज्यौतिषिक, दैवज्ञ, मौहूर्तिक, मौहूर्त, ज्ञानी, कार्तान्तिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें