🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:36:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गण्डपाद (पुंलिङ्ग)

गण्ड (फोड़ा, रसौली) + पाद (पैर, किरन, किसी श्लोक का चौथा हिस्सा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागण्डपादःगण्डपादौगण्डपादाः
द्वितीयागण्डपादम्गण्डपादौगण्डपादान्
तृतीयागण्डपादेनगण्डपादाभ्याम्गण्डपादैः
चतुर्थीगण्डपादायगण्डपादाभ्याम्गण्डपादेभ्यः
पञ्चमीगण्डपादात् / गण्डपादाद्गण्डपादाभ्याम्गण्डपादेभ्यः
षष्ठीगण्डपादस्यगण्डपादयोःगण्डपादानाम्
सप्तमीगण्डपादेगण्डपादयोःगण्डपादेषु
सम्बोधनहे गण्डपादहे गण्डपादौहे गण्डपादाः

अर्थ: गण्ड (फोड़ा, रसौली) + पाद (पैर, किरन, किसी श्लोक का चौथा हिस्सा)
English: g. हस्त्य्-आदि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गण्डपाद (नपुंसकलिङ्ग)

गण्ड (फोड़ा, रसौली) + पाद (पैर, किरन, किसी श्लोक का चौथा हिस्सा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागण्डपादम्गण्डपादेगण्डपादानि
द्वितीयागण्डपादम्गण्डपादेगण्डपादानि
तृतीयागण्डपादेनगण्डपादाभ्याम्गण्डपादैः
चतुर्थीगण्डपादायगण्डपादाभ्याम्गण्डपादेभ्यः
पञ्चमीगण्डपादात् / गण्डपादाद्गण्डपादाभ्याम्गण्डपादेभ्यः
षष्ठीगण्डपादस्यगण्डपादयोःगण्डपादानाम्
सप्तमीगण्डपादेगण्डपादयोःगण्डपादेषु
सम्बोधनहे गण्डपादहे गण्डपादेहे गण्डपादानि

अर्थ: गण्ड (फोड़ा, रसौली) + पाद (पैर, किरन, किसी श्लोक का चौथा हिस्सा)
English: g. हस्त्य्-आदि.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें