🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:04:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गतत्रप (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागतत्रपःगतत्रपौगतत्रपाः
द्वितीयागतत्रपम्गतत्रपौगतत्रपान्
तृतीयागतत्रपेणगतत्रपाभ्याम्गतत्रपैः
चतुर्थीगतत्रपायगतत्रपाभ्याम्गतत्रपेभ्यः
पञ्चमीगतत्रपात् / गतत्रपाद्गतत्रपाभ्याम्गतत्रपेभ्यः
षष्ठीगतत्रपस्यगतत्रपयोःगतत्रपाणाम्
सप्तमीगतत्रपेगतत्रपयोःगतत्रपेषु
सम्बोधनहे गतत्रपहे गतत्रपौहे गतत्रपाः

अर्थ: —
English: free from fear or shame, bold, BhP. viii, 8, 29.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गतत्रप (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागतत्रपम्गतत्रपेगतत्रपाणि
द्वितीयागतत्रपम्गतत्रपेगतत्रपाणि
तृतीयागतत्रपेणगतत्रपाभ्याम्गतत्रपैः
चतुर्थीगतत्रपायगतत्रपाभ्याम्गतत्रपेभ्यः
पञ्चमीगतत्रपात् / गतत्रपाद्गतत्रपाभ्याम्गतत्रपेभ्यः
षष्ठीगतत्रपस्यगतत्रपयोःगतत्रपाणाम्
सप्तमीगतत्रपेगतत्रपयोःगतत्रपेषु
सम्बोधनहे गतत्रपहे गतत्रपेहे गतत्रपाणि

अर्थ: —
English: free from fear or shame, bold, BhP. viii, 8, 29.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें