🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:39:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गतमनस्क (पुंलिङ्ग)

मग्न, लीन,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागतमनस्कःगतमनस्कौगतमनस्काः
द्वितीयागतमनस्कम्गतमनस्कौगतमनस्कान्
तृतीयागतमनस्केनगतमनस्काभ्याम्गतमनस्कैः
चतुर्थीगतमनस्कायगतमनस्काभ्याम्गतमनस्केभ्यः
पञ्चमीगतमनस्कात् / गतमनस्काद्गतमनस्काभ्याम्गतमनस्केभ्यः
षष्ठीगतमनस्कस्यगतमनस्कयोःगतमनस्कानाम्
सप्तमीगतमनस्केगतमनस्कयोःगतमनस्केषु
सम्बोधनहे गतमनस्कहे गतमनस्कौहे गतमनस्काः

अर्थ: मग्न, लीन,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गतमनस्क (नपुंसकलिङ्ग)

मग्न, लीन,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागतमनस्कम्गतमनस्केगतमनस्कानि
द्वितीयागतमनस्कम्गतमनस्केगतमनस्कानि
तृतीयागतमनस्केनगतमनस्काभ्याम्गतमनस्कैः
चतुर्थीगतमनस्कायगतमनस्काभ्याम्गतमनस्केभ्यः
पञ्चमीगतमनस्कात् / गतमनस्काद्गतमनस्काभ्याम्गतमनस्केभ्यः
षष्ठीगतमनस्कस्यगतमनस्कयोःगतमनस्कानाम्
सप्तमीगतमनस्केगतमनस्कयोःगतमनस्केषु
सम्बोधनहे गतमनस्कहे गतमनस्केहे गतमनस्कानि

अर्थ: मग्न, लीन,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬