🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:50:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गतिमत् (पुंलिङ्ग)

उपायज्ञ, तरकीब या रीति का जानकार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागतिमान्गतिमन्तौगतिमन्तः
द्वितीयागतिमन्तम्गतिमन्तौगतिमतः
तृतीयागतिमतागतिमद्भ्याम्गतिमद्भिः
चतुर्थीगतिमतेगतिमद्भ्याम्गतिमद्भ्यः
पञ्चमीगतिमतःगतिमद्भ्याम्गतिमद्भ्यः
षष्ठीगतिमतःगतिमतोःगतिमताम्
सप्तमीगतिमतिगतिमतोःगतिमत्सु
सम्बोधनहे गतिमन्हे गतिमन्तौहे गतिमन्तः

अर्थ: उपायज्ञ, तरकीब या रीति का जानकार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गतिमत् (स्त्रीलिङ्ग)

उपायज्ञ, तरकीब या रीति का जानकार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागतिमत् / गतिमद्गतिमतौगतिमतः
द्वितीयागतिमतम्गतिमतौगतिमतः
तृतीयागतिमतागतिमद्भ्याम्गतिमद्भिः
चतुर्थीगतिमतेगतिमद्भ्याम्गतिमद्भ्यः
पञ्चमीगतिमतःगतिमद्भ्याम्गतिमद्भ्यः
षष्ठीगतिमतःगतिमतोःगतिमताम्
सप्तमीगतिमतिगतिमतोःगतिमत्सु
सम्बोधनहे गतिमत् / हे गतिमद्हे गतिमतौहे गतिमतः

अर्थ: उपायज्ञ, तरकीब या रीति का जानकार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गतिमत् (नपुंसकलिङ्ग)

उपायज्ञ, तरकीब या रीति का जानकार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागतिमत् / गतिमद्गतिमतीगतिमन्ति
द्वितीयागतिमत् / गतिमद्गतिमतीगतिमन्ति
तृतीयागतिमतागतिमद्भ्याम्गतिमद्भिः
चतुर्थीगतिमतेगतिमद्भ्याम्गतिमद्भ्यः
पञ्चमीगतिमतःगतिमद्भ्याम्गतिमद्भ्यः
षष्ठीगतिमतःगतिमतोःगतिमताम्
सप्तमीगतिमतिगतिमतोःगतिमत्सु
सम्बोधनहे गतिमत् / हे गतिमद्हे गतिमतीहे गतिमन्ति

अर्थ: उपायज्ञ, तरकीब या रीति का जानकार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें