🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:10:36 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गद (पुंलिङ्ग)

बोलना, भाषण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागदःगदौगदाः
द्वितीयागदम्गदौगदान्
तृतीयागदेनगदाभ्याम्गदैः
चतुर्थीगदायगदाभ्याम्गदेभ्यः
पञ्चमीगदात् / गदाद्गदाभ्याम्गदेभ्यः
षष्ठीगदस्यगदयोःगदानाम्
सप्तमीगदेगदयोःगदेषु
सम्बोधनहे गदहे गदौहे गदाः

अर्थ: बोलना, भाषण
संस्कृत: पर्याय: रुज्, रुजा, उपताप, रोग, व्याधि

📚 अमरकोश में:
• रोग (२.६.५१) — पर्याय: रुज्, रुजा, उपताप, रोग, व्याधि, आमय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गद (नपुंसकलिङ्ग)

अच् एकप्रकार का विष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागदम्गदेगदानि
द्वितीयागदम्गदेगदानि
तृतीयागदेनगदाभ्याम्गदैः
चतुर्थीगदायगदाभ्याम्गदेभ्यः
पञ्चमीगदात् / गदाद्गदाभ्याम्गदेभ्यः
षष्ठीगदस्यगदयोःगदानाम्
सप्तमीगदेगदयोःगदेषु
सम्बोधनहे गदहे गदेहे गदानि

अर्थ: अच् एकप्रकार का विष
संस्कृत: पर्याय: रुज्, रुजा, उपताप, रोग, व्याधि

📚 अमरकोश में:
• रोग (२.६.५१) — पर्याय: रुज्, रुजा, उपताप, रोग, व्याधि, आमय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें