🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:05:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गद्य (नपुंसकलिङ्ग)

नसर, गद्य रचना, छन्दविरहित रचना, तीन प्रकार की रचनाओं में से एक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागद्यम्गद्येगद्यानि
द्वितीयागद्यम्गद्येगद्यानि
तृतीयागद्येनगद्याभ्याम्गद्यैः
चतुर्थीगद्यायगद्याभ्याम्गद्येभ्यः
पञ्चमीगद्यात् / गद्याद्गद्याभ्याम्गद्येभ्यः
षष्ठीगद्यस्यगद्ययोःगद्यानाम्
सप्तमीगद्येगद्ययोःगद्येषु
सम्बोधनहे गद्यहे गद्येहे गद्यानि

अर्थ: नसर, गद्य रचना, छन्दविरहित रचना, तीन प्रकार की रचनाओं में से एक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गद्य (पुंलिङ्ग)

नसर, गद्य रचना, छन्दविरहित रचना, तीन प्रकार की रचनाओं में से एक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागद्यःगद्यौगद्याः
द्वितीयागद्यम्गद्यौगद्यान्
तृतीयागद्येनगद्याभ्याम्गद्यैः
चतुर्थीगद्यायगद्याभ्याम्गद्येभ्यः
पञ्चमीगद्यात् / गद्याद्गद्याभ्याम्गद्येभ्यः
षष्ठीगद्यस्यगद्ययोःगद्यानाम्
सप्तमीगद्येगद्ययोःगद्येषु
सम्बोधनहे गद्यहे गद्यौहे गद्याः

अर्थ: नसर, गद्य रचना, छन्दविरहित रचना, तीन प्रकार की रचनाओं में से एक
English: (Pāṇ. iii, 1, 100) to be spoken or uttered, Bhaṭṭ. vi, 47

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें