🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:55:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गन्धमूली (स्त्रीलिङ्ग)

गन्ध (संयोग, सम्बन्ध) + मूली (एक छोटी छिपकली)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागन्धमूलीगन्धमूल्यौगन्धमूल्यः
द्वितीयागन्धमूलीम्गन्धमूल्यौगन्धमूलीः
तृतीयागन्धमूल्यागन्धमूलीभ्याम्गन्धमूलीभिः
चतुर्थीगन्धमूल्यैगन्धमूलीभ्याम्गन्धमूलीभ्यः
पञ्चमीगन्धमूल्याःगन्धमूलीभ्याम्गन्धमूलीभ्यः
षष्ठीगन्धमूल्याःगन्धमूल्योःगन्धमूलीनाम्
सप्तमीगन्धमूल्याम्गन्धमूल्योःगन्धमूलीषु
सम्बोधनहे गन्धमूलिहे गन्धमूल्यौहे गन्धमूल्यः

अर्थ: गन्ध (संयोग, सम्बन्ध) + मूली (एक छोटी छिपकली)
संस्कृत: पर्याय: शटी, षड्ग्रन्थिका, कर्चूर, पलाश
English: id., L.

📚 अमरकोश में:
• कचूर (शटी) के नाम (२.४.१५४) — पर्याय: शटी, षड्ग्रन्थिका, कर्चूर, पलाश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬