🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:02:32 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गभस्ति (पुंलिङ्ग)

गम्यते ज्ञायते - गम् - ड = गः विषयः तं विभस्ति, भस् - क्तिच्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागभस्तिःगभस्तीगभस्तयः
द्वितीयागभस्तिम्गभस्तीगभस्तीन्
तृतीयागभस्तिनागभस्तिभ्याम्गभस्तिभिः
चतुर्थीगभस्तयेगभस्तिभ्याम्गभस्तिभ्यः
पञ्चमीगभस्तेःगभस्तिभ्याम्गभस्तिभ्यः
षष्ठीगभस्तेःगभस्त्योःगभस्तीनाम्
सप्तमीगभस्तौगभस्त्योःगभस्तिषु
सम्बोधनहे गभस्तेहे गभस्तीहे गभस्तयः

अर्थ: गम्यते ज्ञायते - गम् - ड = गः विषयः तं विभस्ति, भस् - क्तिच्
संस्कृत: पर्याय: किरण, अस्र, मयूख, अंशु, घृणि

📚 अमरकोश में:
• किरण के नाम (१.३.३७) — पर्याय: किरण, अस्र, मयूख, अंशु, घृणि, रश्मि, भानु, कर, मरीचि, दीधिति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गभस्ति (स्त्रीलिङ्ग)

अग्नि की पत्नी स्वाहा का विशेषण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागभस्तिःगभस्तीगभस्तयः
द्वितीयागभस्तिम्गभस्तीगभस्तीः
तृतीयागभस्त्यागभस्तिभ्याम्गभस्तिभिः
चतुर्थीगभस्तये / गभस्त्यैगभस्तिभ्याम्गभस्तिभ्यः
पञ्चमीगभस्तेः / गभस्त्याःगभस्तिभ्याम्गभस्तिभ्यः
षष्ठीगभस्तेः / गभस्त्याःगभस्त्योःगभस्तीनाम्
सप्तमीगभस्तौ / गभस्त्याम्गभस्त्योःगभस्तिषु
सम्बोधनहे गभस्तेहे गभस्तीहे गभस्तयः

अर्थ: अग्नि की पत्नी स्वाहा का विशेषण
संस्कृत: पर्याय: किरण, अस्र, मयूख, अंशु, घृणि

📚 अमरकोश में:
• किरण के नाम (१.३.३७) — पर्याय: किरण, अस्र, मयूख, अंशु, घृणि, रश्मि, भानु, कर, मरीचि, दीधिति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें