🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:48:45 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गमयितव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागमयितव्यःगमयितव्यौगमयितव्याः
द्वितीयागमयितव्यम्गमयितव्यौगमयितव्यान्
तृतीयागमयितव्येनगमयितव्याभ्याम्गमयितव्यैः
चतुर्थीगमयितव्यायगमयितव्याभ्याम्गमयितव्येभ्यः
पञ्चमीगमयितव्यात् / गमयितव्याद्गमयितव्याभ्याम्गमयितव्येभ्यः
षष्ठीगमयितव्यस्यगमयितव्ययोःगमयितव्यानाम्
सप्तमीगमयितव्येगमयितव्ययोःगमयितव्येषु
सम्बोधनहे गमयितव्यहे गमयितव्यौहे गमयितव्याः

अर्थ: —
English: to be spent (time), Vikr. iii, 4.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गमयितव्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागमयितव्यम्गमयितव्येगमयितव्यानि
द्वितीयागमयितव्यम्गमयितव्येगमयितव्यानि
तृतीयागमयितव्येनगमयितव्याभ्याम्गमयितव्यैः
चतुर्थीगमयितव्यायगमयितव्याभ्याम्गमयितव्येभ्यः
पञ्चमीगमयितव्यात् / गमयितव्याद्गमयितव्याभ्याम्गमयितव्येभ्यः
षष्ठीगमयितव्यस्यगमयितव्ययोःगमयितव्यानाम्
सप्तमीगमयितव्येगमयितव्ययोःगमयितव्येषु
सम्बोधनहे गमयितव्यहे गमयितव्येहे गमयितव्यानि

अर्थ: —
English: to be spent (time), Vikr. iii, 4.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬