🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:14:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गर्त्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागर्त्यःगर्त्यौगर्त्याः
द्वितीयागर्त्यम्गर्त्यौगर्त्यान्
तृतीयागर्त्येनगर्त्याभ्याम्गर्त्यैः
चतुर्थीगर्त्यायगर्त्याभ्याम्गर्त्येभ्यः
पञ्चमीगर्त्यात् / गर्त्याद्गर्त्याभ्याम्गर्त्येभ्यः
षष्ठीगर्त्यस्यगर्त्ययोःगर्त्यानाम्
सप्तमीगर्त्येगर्त्ययोःगर्त्येषु
सम्बोधनहे गर्त्यहे गर्त्यौहे गर्त्याः

अर्थ: —
English: (Pāṇ. v, 1, 67; Kāś.) deserving to be thrown into a hole, ŚāṅkhBr. x, 2.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गर्त्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागर्त्यम्गर्त्येगर्त्यानि
द्वितीयागर्त्यम्गर्त्येगर्त्यानि
तृतीयागर्त्येनगर्त्याभ्याम्गर्त्यैः
चतुर्थीगर्त्यायगर्त्याभ्याम्गर्त्येभ्यः
पञ्चमीगर्त्यात् / गर्त्याद्गर्त्याभ्याम्गर्त्येभ्यः
षष्ठीगर्त्यस्यगर्त्ययोःगर्त्यानाम्
सप्तमीगर्त्येगर्त्ययोःगर्त्येषु
सम्बोधनहे गर्त्यहे गर्त्येहे गर्त्यानि

अर्थ: —
English: (Pāṇ. v, 1, 67; Kāś.) deserving to be thrown into a hole, ŚāṅkhBr. x, 2.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें