🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:27:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गर्धन (पुंलिङ्ग)

गृध् - ल्युट्, क्त वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागर्धनःगर्धनौगर्धनाः
द्वितीयागर्धनम्गर्धनौगर्धनान्
तृतीयागर्धनेनगर्धनाभ्याम्गर्धनैः
चतुर्थीगर्धनायगर्धनाभ्याम्गर्धनेभ्यः
पञ्चमीगर्धनात् / गर्धनाद्गर्धनाभ्याम्गर्धनेभ्यः
षष्ठीगर्धनस्यगर्धनयोःगर्धनानाम्
सप्तमीगर्धनेगर्धनयोःगर्धनेषु
सम्बोधनहे गर्धनहे गर्धनौहे गर्धनाः

अर्थ: गृध् - ल्युट्, क्त वा
संस्कृत: पर्याय: गृध्नु, लुब्ध, अभिलाषुक, तृष्णज्

📚 अमरकोश में:
• लोभी (३.१.२२) — पर्याय: गृध्नु, लुब्ध, अभिलाषुक, तृष्णज्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गर्धन (नपुंसकलिङ्ग)

गृध् - ल्युट्, क्त वा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागर्धनम्गर्धनेगर्धनानि
द्वितीयागर्धनम्गर्धनेगर्धनानि
तृतीयागर्धनेनगर्धनाभ्याम्गर्धनैः
चतुर्थीगर्धनायगर्धनाभ्याम्गर्धनेभ्यः
पञ्चमीगर्धनात् / गर्धनाद्गर्धनाभ्याम्गर्धनेभ्यः
षष्ठीगर्धनस्यगर्धनयोःगर्धनानाम्
सप्तमीगर्धनेगर्धनयोःगर्धनेषु
सम्बोधनहे गर्धनहे गर्धनेहे गर्धनानि

अर्थ: गृध् - ल्युट्, क्त वा
संस्कृत: पर्याय: गृध्नु, लुब्ध, अभिलाषुक, तृष्णज्

📚 अमरकोश में:
• लोभी (३.१.२२) — पर्याय: गृध्नु, लुब्ध, अभिलाषुक, तृष्णज्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें