🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:42:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गर्हण (नपुंसकलिङ्ग)

निन्दा, कलंक, झिड़की, दुर्वचन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागर्हणम्गर्हणेगर्हणानि
द्वितीयागर्हणम्गर्हणेगर्हणानि
तृतीयागर्हणेनगर्हणाभ्याम्गर्हणैः
चतुर्थीगर्हणायगर्हणाभ्याम्गर्हणेभ्यः
पञ्चमीगर्हणात् / गर्हणाद्गर्हणाभ्याम्गर्हणेभ्यः
षष्ठीगर्हणस्यगर्हणयोःगर्हणानाम्
सप्तमीगर्हणेगर्हणयोःगर्हणेषु
सम्बोधनहे गर्हणहे गर्हणेहे गर्हणानि

अर्थ: निन्दा, कलंक, झिड़की, दुर्वचन
संस्कृत: पर्याय: अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, परीवाद, अपवाद

📚 अमरकोश में:
• निन्दा के नाम (१.६.१३) — पर्याय: अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, परीवाद, अपवाद, उपक्रोश, जुगुप्सा, कुत्सा, निन्दा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गर्हण (पुंलिङ्ग)

निन्दा, कलंक, झिड़की, दुर्वचन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागर्हणःगर्हणौगर्हणाः
द्वितीयागर्हणम्गर्हणौगर्हणान्
तृतीयागर्हणेनगर्हणाभ्याम्गर्हणैः
चतुर्थीगर्हणायगर्हणाभ्याम्गर्हणेभ्यः
पञ्चमीगर्हणात् / गर्हणाद्गर्हणाभ्याम्गर्हणेभ्यः
षष्ठीगर्हणस्यगर्हणयोःगर्हणानाम्
सप्तमीगर्हणेगर्हणयोःगर्हणेषु
सम्बोधनहे गर्हणहे गर्हणौहे गर्हणाः

अर्थ: निन्दा, कलंक, झिड़की, दुर्वचन
संस्कृत: पर्याय: अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, परीवाद, अपवाद
English: containing a blame (as a question), Kathās. lxxxiii

📚 अमरकोश में:
• निन्दा के नाम (१.६.१३) — पर्याय: अवर्ण, आक्षेप, निर्वाद, परीवाद, अपवाद, उपक्रोश, जुगुप्सा, कुत्सा, निन्दा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें