🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:15:14 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गाता (स्त्रीलिङ्ग)

जो जाता है, जाने वाला, गतिमान होने वाला, ठहरने वाला, शेष रहने वाला, मैथुन करने वाला

🔎 आपका लिखा रूप गाता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागातागातेगाताः
द्वितीयागाताम्गातेगाताः
तृतीयागातयागाताभ्याम्गाताभिः
चतुर्थीगातायैगाताभ्याम्गाताभ्यः
पञ्चमीगातायाःगाताभ्याम्गाताभ्यः
षष्ठीगातायाःगातयोःगातानाम्
सप्तमीगातायाम्गातयोःगातासु
सम्बोधनहे गातेहे गातेहे गाताः

अर्थ: जो जाता है, जाने वाला, गतिमान होने वाला, ठहरने वाला, शेष रहने वाला, मैथुन करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गातृ (पुंलिङ्ग)

गवैया

🔎 आपका लिखा रूप गाता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागातागातारौगातारः
द्वितीयागातारम्गातारौगातॄन्
तृतीयागात्रागातृभ्याम्गातृभिः
चतुर्थीगात्रेगातृभ्याम्गातृभ्यः
पञ्चमीगातुःगातृभ्याम्गातृभ्यः
षष्ठीगातुःगात्रोःगातॄणाम्
सप्तमीगातरिगात्रोःगातृषु
सम्बोधनहे गातःहे गातारौहे गातारः

अर्थ: गवैया

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें