🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:42:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गात्र (नपुंसकलिङ्ग)

गै - त्रन्, गातुरिदं वा, अण्

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागात्रम्गात्रेगात्राणि
द्वितीयागात्रम्गात्रेगात्राणि
तृतीयागात्रेणगात्राभ्याम्गात्रैः
चतुर्थीगात्रायगात्राभ्याम्गात्रेभ्यः
पञ्चमीगात्रात् / गात्राद्गात्राभ्याम्गात्रेभ्यः
षष्ठीगात्रस्यगात्रयोःगात्राणाम्
सप्तमीगात्रेगात्रयोःगात्रेषु
सम्बोधनहे गात्रहे गात्रेहे गात्राणि

अर्थ: गै - त्रन्, गातुरिदं वा, अण्
संस्कृत: पर्याय: कलेवर, वपुस्, संहनन, शरीर, वर्ष्मन्

📚 अमरकोश में:
• शरीर (२.६.७१) — पर्याय: कलेवर, वपुस्, संहनन, शरीर, वर्ष्म, विग्रह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें