🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:29:42 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गात्रयुत (पुंलिङ्ग)

गातृ (गवैया) + अयुत (न मिला हुआ, पृथककृत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागात्रयुतःगात्रयुतौगात्रयुताः
द्वितीयागात्रयुतम्गात्रयुतौगात्रयुतान्
तृतीयागात्रयुतेनगात्रयुताभ्याम्गात्रयुतैः
चतुर्थीगात्रयुतायगात्रयुताभ्याम्गात्रयुतेभ्यः
पञ्चमीगात्रयुतात् / गात्रयुताद्गात्रयुताभ्याम्गात्रयुतेभ्यः
षष्ठीगात्रयुतस्यगात्रयुतयोःगात्रयुतानाम्
सप्तमीगात्रयुतेगात्रयुतयोःगात्रयुतेषु
सम्बोधनहे गात्रयुतहे गात्रयुतौहे गात्रयुताः

अर्थ: गातृ (गवैया) + अयुत (न मिला हुआ, पृथककृत)
English: large, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गात्रयुत (नपुंसकलिङ्ग)

गातृ (गवैया) + अयुत (दस हजार, दस सहस्र की संख्या)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागात्रयुतम्गात्रयुतेगात्रयुतानि
द्वितीयागात्रयुतम्गात्रयुतेगात्रयुतानि
तृतीयागात्रयुतेनगात्रयुताभ्याम्गात्रयुतैः
चतुर्थीगात्रयुतायगात्रयुताभ्याम्गात्रयुतेभ्यः
पञ्चमीगात्रयुतात् / गात्रयुताद्गात्रयुताभ्याम्गात्रयुतेभ्यः
षष्ठीगात्रयुतस्यगात्रयुतयोःगात्रयुतानाम्
सप्तमीगात्रयुतेगात्रयुतयोःगात्रयुतेषु
सम्बोधनहे गात्रयुतहे गात्रयुतेहे गात्रयुतानि

अर्थ: गातृ (गवैया) + अयुत (दस हजार, दस सहस्र की संख्या)
English: large, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬