🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:28:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

गिरा (स्त्रीलिङ्ग)

वाणी, बोलना, भाषा, आवाज

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागिरागिरेगिराः
द्वितीयागिराम्गिरेगिराः
तृतीयागिरयागिराभ्याम्गिराभिः
चतुर्थीगिरायैगिराभ्याम्गिराभ्यः
पञ्चमीगिरायाःगिराभ्याम्गिराभ्यः
षष्ठीगिरायाःगिरयोःगिराणाम्
सप्तमीगिरायाम्गिरयोःगिरासु
सम्बोधनहे गिरेहे गिरेहे गिराः

अर्थ: वाणी, बोलना, भाषा, आवाज

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

गिर् (स्त्रीलिङ्ग)

सरस्वती, वाणी

🔎 आपका लिखा रूप गिरा = तृतीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागीःगिरौगिरः
द्वितीयागिरम्गिरौगिरः
तृतीयागिरागीर्भ्याम्गीर्भिः
चतुर्थीगिरेगीर्भ्याम्गीर्भ्यः
पञ्चमीगिरःगीर्भ्याम्गीर्भ्यः
षष्ठीगिरःगिरोःगिराम्
सप्तमीगिरिगिरोःगीर्षु
सम्बोधनहे गीःहे गिरौहे गिरः

अर्थ: सरस्वती, वाणी
संस्कृत: सरस्वती, वाणी · पर्याय: ब्राह्मी, भारती, भाषा, वाच्, वाणी
English: Goddess Saraswati, Speech

📚 अमरकोश में:
• वाणी के नाम (१.६.१) — पर्याय: ब्राह्मी, भारती, भाषा, वाच्, वाणी, सरस्वती

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें